Menu
A+ A A-

"Έξυπνοι" κάδοι στερεών απορριμμάτων για τους δήμους

Η δυνατότητα συλλογής δεδομένων από φορητές συσκευές που ενσωματώνονται παντού αποτελεί διεθνή τάση και βρίσκει μεγάλο πλήθος εφαρμογών. Από αυτές δε θα μπορούσε να λείπει η ενσωμάτωση τέτοιων συσκευών σε κάδους στερεών απορριμμάτων, γεγονός που τους χαρακτηρίζει ως "έξυπνους" (smart) και δίνει αρκετές δυνατότητες στους Δήμους και γενικά στους διαχειριστές της αποκομιδής απορριμμάτων. Ωστόσο, όπως ένα "έξυπνο" τηλέφωνο έχει νόημα στο βαθμό που ο χρήστης του αξιοποιεί σωστά τις δυνατότητές του για να κερδίσει χρόνο ή να κάνει καλύτερα τη δουλειά του, έτσι και η τεχνολογία των "έξυπνων" κάδων έχει πολλές δυνατότητες και μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη στο Δήμο, μόνο όταν η εφαρμογή της γίνει με σωστό σχεδιασμό.

Τι είναι;
Ένας "έξυπνος" κάδος ενσωματώνει μια ψηφιακή συσκευή η οποία διαθέτει έναν αισθητήρα πληρότητας και ένα σύστημα επικοινωνίας μέσω του δικτύου δεδομένων κινητής τηλεφωνίας. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να διατίθενται και αισθητήρες κίνησης ή θέσης, αλλά αυτό δεν είναι υποχρεωτικό και αν δεν αξιοποιείται επαρκώς, αυξάνει απλά το κόστος. Η ιδέα είναι ότι η συσκευή μεταφέρει σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα πληροφορία σχετικά με την πληρότητα κάθε κάδου, σε ένα κέντρο ελέγχου του Δήμου. Εκεί τα δρομολόγια των οχημάτων διαμορφώνονται ώστε να αποφεύγονται άσκοπες στάσεις σε κάδους που δεν είναι επαρκώς γεμάτοι, ή και να ξεκινούν έκτακτα δρομολόγια σε περιπτώσεις που οι κάδοι γέμισαν και απειλείται υπερχείλιση απορριμμάτων με τα γνωστά επακόλουθα.
Ανάλογα με το μέγεθος του Δήμου, μόνο και μόνο από την αξιοποίηση των έξυπνων κάδων για αποφυγή άσκοπων στάσεων προκύπτει μετρήσιμη εξοικονόμηση χρόνου της τάξης του 15-20%. Ωστόσο, με δεδομένες τις σημερινές συνθήκες των συστημάτων αποκομιδής στη χώρα μας, υπάρχουν ισχυροί λόγοι να ισχυριστεί κανείς ότι η εξοικονόμηση μπορεί να σημαντικά μεγαλύτερη.

Με τη συνένωση των Δήμων στο πρόγραμμα "Καλλικράτης", πολλά παράλληλα συστήματα αποκομιδής συγχωνεύτηκαν είτε ως είχαν, είτε με εμπειρικές μεθόδους. Η λύση αυτή δεν διασφαλίζει ότι ο ενοποιημένος Δήμος εφαρμόζει την καλύτερη πρακτική αποκομιδής και είναι σαφές ότι υπάρχουν περιθώρια εξοικονόμησης τα οποία αξίζει τουλάχιστον να διερευνηθούν. Όπως θα αναφερθεί και πιο κάτω, η επιτεύξιμη εξοικονόμηση από ένα σωστά σχεδιασμένο και υλοποιημένο σύστημα έξυπνων κάδων μπορεί να ξεπερνά το 50%.

Αξία για το Δήμο
Το πρόβλημα είναι γνωστό στη διεθνή βιβλιογραφία και σχετίζεται όχι μόνο με την αποκομιδή, αλλά και με τη χωροθέτηση των κάδων, την κατάτμηση του Δήμου σε τομείς, καθώς και τη δρομολόγηση των οχημάτων αποκομιδής μέσα στους τομείς αυτούς. Για την επίλυση του μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατάλληλοι αλγόριθμοι, οι οποίοι τροφοδοτούνται με δεδομένα που σήμερα είναι πλέον δωρεάν και διαθέσιμα για επεξεργασία σε υπολογιστές, ενώ στο παρελθόν δεν ήταν έτσι. Τέτοια είναι οι χάρτες βάσης, η πυκνότητα κατοίκων ανά οικοδομικό τετράγωνο, οι χρήσεις γης και η έλξη επισκεπτών, καθώς και το οδικό δίκτυο σε κατάλληλη ψηφιακή μορφή.
Με τα δεδομένα αυτά μπορεί κανείς να απαντήσει σε ερωτήματα όπως:
•    Αν διαθέτουμε ένα συγκεκριμένο αριθμό οχημάτων σε πόσους και ποιους τομείς πρέπει να κατατμηθεί ο Δήμος, ώστε η αποκομιδή να γίνεται στον ελάχιστο δυνατό χρόνο;
•    Αν θέλουμε η αποκομιδή να γίνεται σε συγκεκριμένα "παράθυρα χρόνου" μέσα στην ημέρα, πόσοι είναι οι τομείς και πόσα οχήματα χρειαζόμαστε;
Υπάρχουν πολλές παραλλαγές των προβλημάτων αυτών, οι οποίες σχετίζονται με την εποχικότητα (πχ σε Δήμους με τουριστική κίνηση) ή άλλα χαρακτηριστικά. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των προβλημάτων αυτών σε συνδυασμό με τα δεδομένα που απαιτούνται για να επιλυθούν καθιστούν πρακτικά μη εφικτή την άμεση υλοποίηση έτοιμων λύσεων, χωρίς τεκμηριωμένη προσαρμογή στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης.


Στην πράξη, μέχρι σήμερα, το γενικά εφικτό στους Δήμους ήταν να ακολουθείται μια προσέγγιση "χειρότερης περίπτωσης", η οποία, όμως, έχει επιπλέον κόστος το οποίο ο Δήμος θα μπορούσε να αξιοποιήσει αλλού. Ή, εναλλακτικά, μια προσέγγιση "αποδεκτού συμβιβασμού" στην οποία, αν και κάποιοι κάδοι είναι πάντα υπερχειλισμένοι, επαναλαμβάνονται τα ίδια δρομολόγια με την ίδια συχνότητα, ακόμη και αν κάποιο άλλο όχημα κάνει δρομολόγια σε κάδους που είναι μισο-γεμάτοι, δεδομένου ότι η αναδιοργάνωση του συστήματος φαίνεται να είναι "άγνωστα νερά".

Με τα σημερινά δεδομένα, όμως, μπορούν να τεκμηριωθούν αποφάσεις του Δήμου σχετικά με την κατάτμηση σε τομείς, την προμήθεια οχημάτων ή κάδων, ή και την πρόσληψη προσωπικού, γεγονός το οποίο διευκολύνει την λήψη χρηματοδότησης από κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία, αν κάτι τέτοιο απαιτείται.
Ανάλογα με τη γεωγραφία του Δήμου, δρομολόγια σε απομακρυσμένους τομείς μπορεί να αποφεύγοντα αν η πληρότητα των κάδων δεν το απαιτεί, ή και να προκαλούνται εκτάκτως αν οι κάδοι είναι για κάποιο λόγο πλήρεις και το επόμενο προγραμματισμένο δρομολόγιο απέχει χρονικά. Επιπροσθέτως, παρατηρώντας τη συμπεριφορά του συστήματος, μπορεί να βελτιώνεται στην πορεία και ο σχεδιασμός του, δηλαδή να προστίθενται κάδοι ή να τροποποιούνται οι τομείς ώστε να επιτυγχάνεται εξοικονόμηση και καλύτερη ποιότητα υπηρεσιών προς τον πολίτη.
Εξοικονόμηση και προϋποθέσεις
Το ύψος της εξοικονόμησης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Υπάρχουν περιπτώσεις που έχει καταγραφεί εξοικονόμηση διανυομένων χιλιομέτρων κατά 41% και του αντίστοιχου κόστους κατά 32,5% έως 61%, στο οποίο δεν υπολογίζονται οι λιγότερες φθορές οχημάτων, το κόστος απολύμανσης και άλλες εργασίες που εξαρτώνται από τη χρήση των οχημάτων. Ωστόσο, δεν εξυπακούεται πως μια οποιαδήποτε έτοιμη λύση θα επιτύχει τέτοια εξοικονόμηση και μάλιστα, δεν προκύπτει καν ότι η όποια εξοικονόμηση επιτευχθεί θα είναι εφαρμόσιμη και στην πράξη, ή θα αποσβέσει το κόστος του συστήματος "έξυπνων κάδων". Σημειώνεται ότι τα οφέλη μεγαλώνουν αν στη διαδικασία συμπεριληφθούν οι νέες μέθοδοι διαχωρισμού και αποκομιδής απορριμμάτων σε συνδυασμό με ανακύκλωση υλικών.
Με δεδομένα τα παραπάνω, είναι καλή ιδέα μια σταδιακή προσέγγιση η οποία περιλαμβάνει την καταγραφή της υπάρχουσας κατάστασης (θέσεις κάδων, δρομολόγια), και κατόπιν την ανάλυση του συστήματος από κατάλληλους αλγόριθμους σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα (πληθυσμός, οδικό δίκτυο, χρήσεις, εποχικότητα). Από την ανάλυση αυτή θα προκύψει η τεκμηρίωση του δυνητικού οφέλους. Αν είναι ελκυστική, τότε μπορεί να ξεκινήσει μια μικρή πιλοτική εφαρμογή από την οποία να τεκμηριωθεί πέραν αμφιβολίας το όφελος και η εφαρμοσιμότητα του εγχειρήματος και να σχεδιαστεί ένα έργο στην πλήρη έκταση του Δήμου. Ο εκτιμώμενος χρόνος για τα βήματα αυτά είναι της τάξης των λίγων μηνών, διάρκεια αποδεκτή προκειμένου να γίνει σωστός σχεδιασμός.
Συμπερασματικά, οι "έξυπνοι κάδοι" είναι μια τεχνολογία που με τον κατάλληλο σχεδιασμό μπορεί να επιφέρει σημαντικά οφέλη στο Δήμο - διαχειριστή της αποκομιδής απορριμμάτων, τόσο σε όρους εξοικονόμησης, όσο και βελτίωσης ποιότητας των υπηρεσιών προς τους πολίτες. Ωστόσο, όπως όλες οι τεχνολογίες, τα οφέλη αυτά δεν προκύπτουν αυτόματα και απαιτείται μελέτη και τεκμηρίωση της εφαρμογής ενός τέτοιου συστήματος.

Του Βασίλη Βεσκούκη( (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. ) Αναπληρωτή Καθηγητή Γεω-πληροφορικής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο που δραστηριοποιείται σε θέματα προβλημάτων χωρικής βελτιστοποίησης και σχεδιασμού αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών.

Share